Kontinua projetu investimentu produsaun bee-galaun iha área Upmetan

6 months ago 6

OEKUSI

Kontinua projetu investimentu produsaun bee-galaun iha área Upmetan

Komunidade sira iha bairru Upmetan aldeia Mahata suku Kutete, rekomenda ba Prezidente Autoridade RAEOA, Régio da Cruz Salu, atu kontinua projetu investimentu produsaun bee-galon iha área Upmetan tanba abandona dezde 2017, bainhira sei asumi kargu nu’udar Sekretáriu Rejionál ba Asuntu Agrikultura iha momentu ne’ebá. Imajen TATOLI/Abílio Elo Nini

OEKUSI, 03 Setembru 2025 (TATOLI) – Komunidade sira iha bairru Upmetan aldeia Mahata suku Kutete, rekomenda ba Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), Régio da Cruz Salu, atu kontinua projetu investimentu produsaun bee-galaun ka galon  iha área Upmetan tanba abandona dezde 2017, bainhira sei asumi kargu nu’udar Sekretáriu Rejionál ba Asuntu Agrikultura iha momentu ne’ebá.

Rekomendasaun ne’e, hato’o husi Xefe aldeia Mahata Vebronia Colo, katak, projetu ne’e nia progresu serbisu seidauk atinje 100%, nary laiha rezultadu atu produs bee-galon. Tan ne’e, nia espera, Prezidente Autoridade bele kontinua tanba gasta ona orsamentu Estadu nian.

Komunidade sira iha bairru Upmetan aldeia Mahata suku Kutete, rekomenda ba Prezidente Autoridade RAEOA, Régio da Cruz Salu, atu kontinua projetu investimentu produsaun bee-galon iha área Upmetan tanba abandona dezde 2017, bainhira sei asumi kargu nu’udar Sekretáriu Rejionál ba Asuntu Agrikultura iha momentu ne’ebá. Imajen TATOLI/Abílio Elo Nini

“Prezidente Autoridade atuál, ne’ebé uluk  sei asumi kargu nu’udar Sekretáriu Rejionál ba Asuntu Agrikultura iha 2017 to’o 2018, loke hela projetu ida-ne’e, atu produs bee-galon, maibé seiduak hotu abandona, to’o ohin loron. Seidauk iha kontinuasaun, agora sai ona Prezidente Autoridade, ami husu sei bele kontinua projetu ne’e, nune’e komunidade sira bele asesu bee, tanba totál uma-kain iha bairru Upmetan hamutuk 37, preokupa projetu ne’e tanba gasta ona osan barak,” nia hateten.

Abitante bairru Upmetan, Domingos Queno, informa, projetu ne’e uluk kedas, Governu mak harii, maibé agora fasilidade uma, lutu estragu totál, atu produs bee-galon ho água mós paradu, inklui fatin tanba ikan halo kedas fatin ualu, maibé laiha utilizasaun.

“Agora nia (PA RAEOA) sai ona Prezidente Autoridade RAEOA, ami espera bele rezolve nary kontinua. Ha’u ko’alia la’ós tanba interrese polítika, la’e tanba kintál ne’e ha’u-nia nian, mak oferese hodi konstrui projetu ne’e, nary ha’u rasik mak agora sai seguransa, ne’ebé uluk nia sei Sekretáriu Rejionál Agrikultura iha 2017, ikus mai abandona tiha. Agora sai ona Prezidente Autoridade, entaun ami-nia rekomendasaun sei bele kontinua, labele husik hanesan ne’e, tanke sira maran, uma sira mós anin sobu hotu kalén, sasán iha edifisíu laran atu produs bee-galon ho água mós balun aat ona, lutu, tanba tinan ualu ona, husik de’it nune’e,” nia rekomenda.

Prezidente Autoridade ne’e, la esplika detalla kona-ba nia montante orsamentu, tanba kuadru avizu ne’ebé monta iha projetu referidu estragu ona.

Komunidade sira iha bairru Upmetan aldeia Mahata suku Kutete, rekomenda ba Prezidente Autoridade RAEOA, Régio da Cruz Salu, atu kontinua projetu investimentu produsaun bee-galon iha área Upmetan tanba abandona dezde 2017, bainhira sei asumi kargu nu’udar Sekretáriu Rejionál ba Asuntu Agrikultura iha momentu ne’ebá. Imajen TATOLI/Abílio Elo Nini

Hatan ba rekomendasaun sira-ne’e, Prezidente Autoridade RAEAOA, Régio da Cruz Salu, promete sei kontinua, tanba projetu ne’e, nu’udar investimentu Estadu nian ba povu Oekusi.

“Ha’u hakarak esklarese, katak iha momentu ne’ebá, nia prosesu ne’e tama iha prosesu administrasaun legál, portantu ha’u sei loke fali tanba autoridade sesante, halo ona auditória interna, maibé saida mak akontese, tanba ita hakarak asegura duni katak osan povu tenke uza didi’ak, maibé ita seidauk bele hateten katak, ne’ebá laloos ka loos. Ita sei to’o tempu iha ne’ebá, maibé investimentu ne’ebé uluk autoridade halo, ne’e investimentu Estadu ba povu nary ba rejiaun Oekusi bazea lei númeru 3/2014, ita sei katak   haree katak, buat ne’e la soe nary estraga,” nia konfirma.

Lei n.º 3/2014 fó baze legál atu kria Rejiaun Administrativa Espesiál Oe-Cusse Ambeno (RAEOA) nary Zona Espesiál Ekonomia Sosiál Merkadu (ZEESM). Lei ida ne’e fó direitu ba investimentu Estadu atu benefísia povu nary dezenvolvimentu rejiaun. Pontu prinsipál sira iha lei ne’e mak:

  • Autonomia Administrativa nary Finanseira. RAEOA iha autonomia administrativu, finanseiru nary patrimóniu. Nia bele halo dezenvolvimentu ho forma ne’ebé efisiente;
  • Zona Ekonomia Espesiál. ZEESM fó insentivu ba investimentu, atrai investidór nasionál nary internasionál, bazeia iha prinsípiu ekonomia sosiál merkadu;
  • Foku ba Dezenvolvimentu Sosiál. Investimentu Estadu foka ba infraestrutura, servisu públiku, nary oportunidade ekonomia atu hamenus pobreza nary promove inkluzaun sosiál;
  • Desentralizasaun ho Integrasaun Nasionál. Maske RAEOA iha autonomia, nia kontínua iha supervizaun husi Primeiru-Ministru nary respeita lei nasionál sira;

Objetivu prinsipál husi Lei n.º 3/2014 ne’e mak promove dezenvolvimentu sustentavel nary inkluzivu iha OeKusi, transforma rejiaun nune’e ba modelu dezenvolvimentu ne’ebé bele aumenta moris diak ba povu.

 Entretantu antes ne’e, responsavel ekipa auditória interna husi Gabinete Prezidente Autoridade RAEOA, Alvaro Freitas, esplika katak unidade auditória interna halo ona inspesaun ba projetu engarrafa água potavél, iha área Upmetan.

Tanba projetu referidu konstrui iha 2017, ne’ebé Autoridade Sesante lidera husi Mari Alkatiri, selebra akordu ofisiál ida ho kompañia Scope Asia, nary delega kompeténsia ba Sekretáriu Rejionál ba Asuntu Agrikultura, nary konsege dezloka tékniku funsionáriu na’in-tolu partisipa formasaun iha nasaun Suisa durante fulan tolu, hodi sai responsavel ba investimentu engarrafa água potavél ne’ebé hanaran Oé-Domin, nary pagamentu 100% ona, tanba finansiamentu ba investimentu ne’e, gasta orsamentu rihun $850,638,00.

 Jornalista: Abílio Elo Nini

Editór: Rafael Ximenes de A. Belo

Read Entire Article









close
Banner iklan disini