Governu presiza fó kompeténsia másima ba munisípiu sira prepara hodi simu podér lokál

6 months ago 7

HEADLINE, POLÍTIKA

Governu presiza fó kompeténsia másima ba munisípiu sira prepara hodi simu podér lokál

Xefe Bankada Partidu Libertasaun Populár, Maria Angelina Sarmento.

DILI, 11 Setembru 2025 (TATOLI) – Parlamentu Nasionál sujere ba Governu kria regulamentu komplementár balun hodi fó kompeténsia liután ba munisípiu sira iha liña setoriál sira hodi halo  preprasaun ba simu podér lokál.

Deputada PLP, Maria Angelina Sarmento, dehan iha ona pakote lei lubun ba desentralizasaun administrativa nary poder lokál, maibé iha fiskalizasaun deteta sei iha difikuldade implementasaun, nune’e presiza regulamentu komplementár atu fó biban ba autoridade munisipál sira prepara kondisaun ba podér lokál.

Nia dehan, iha Lei Podér Lokál specify kona-ba kontratasaun públika ba projetu sira kustu millaun $1 ba leten sé mak jere, tanba faktu hatudu iha implementasaun iha tendénsia sei sentraliza iha nasionál mak barak.

“Ha’u foti ezemplu iha setór agrikultura, tuir loloos Autoridade Munisipál sira iha orsamentu transferénsia públika, kapitál dezenvolvimentu, saláriu nary vensimentu nary bens nary serbisu. Maibé iha terrenu faktu hatudu orsamentu munisípiu só jere de’it saláriu nary vensimentu nary bens nary serbisu. Kategoria seluk nasionál mak jere direita”, nia hato’o liuhusi intervista iha Programa HAKBESIK iha estúdiu Tatoli, Faról, ohin.

Deputada ne’e fó ezemplu katak, iha Vikeke, poténsia ba natar nary monitorizasaun katak husi nasionál mak intervein direita.

Aleinde ne’e, Programa Merenda Eskolár ninia implementasaun sempre tarde iha inísiu tinan foun, tanba tranferénsia orsamentu tarde.

Buka reseita

Maria Angelina Sarmento dehan iha Lei Finansa Munisipál, bainhira munisípiu sira tama ba podér lokál presiza buka reseita rasik hodi sustenta nia an, aleinde finansia husi Orsamentu Jerál Estadu (OJE).
Maibé, nia haktuir, durante fiskalizasaun iha baze setór sira ne’ebé importante atu hatama reseita hanesan turizmu, mineiru nary seluk tan seidauk dezenvolve didi’ak, inklui munisípiu balun rasik laiha funsionáriu iha área referida.

“Iha fiskalizasaun deteta munisípiu sira rekolla reseita mai husi de’it publisidade, maibé ki’ik tebes [to’o tinan] ida de’it $500 to’o $3.000”, nia preokupa.

Nune’e, nia rekomenda iha preprasaun iha setór ekonómiku presiza tau atensaun hodi dezenvolve di’ak liután, tanba munisípiu sira iha potensialidade boot.

Maria Angelina salienta katak podér lokál ne’e nu’udar kompromisu Estadu nian tenke implementa tanba hatuur ona iha Konstituisaun. Hodi apela ba sidadaun hotu atu partisipa ativa iha prosesu ne’e.

Iha fatin hanesan, deputada PD, Sancha Tilman,  dehan Nonu Governu fó prioridade maka’as ba polítika ne’e, nune’e fó daudaun kompeténsia ba kraik iha prosesu ba podér lokál.

Hodi sekunda katak presiza regulamentu komplementár iha liña setoriál sira hanesan edukasaun, saúde, infraestrutura, planeamentu urbanu, nune’e labele sentraliza nafatin iha nasionál  hodi fó totalmente ba kraik.

Nia nota katak Governu hala’o preparasaun hotu mak hanesan kapasitasaun rekursu umanu iha parte oioin, nune’e hein katak kontinua tau atensaun  iha orsamentu ba tinan oin. 

Hodi konsidera desentralizasaun administrativa nary poder lokál sei hametin demokrasia, dezenvolvimentu nary prosperiedade povu, liuhusi desizaun sira ne’ebé justu ho lalais iha nivel lokál.

Jornalista: Nelson de Sousa

Editora: Maria Auxiliadora

Read Entire Article









close
Banner iklan disini