Governu aprezenta ona Proposta Lei OJE 2026 ba Parlamentu Nasionál

5 months ago 3

DILI, 01 Outubru 2025 (TATOLI) – Ministériu Finansa (MF) submete, ohin, Proposta Lei Orsamentu Jerál Estadu (OJE) ba tinan fiskál 2026 ho montante billaun  $2,291 ba Parlamentu Nasionál (PN).

Proposta ne’e entrega direta husi Primeiru-Ministru (PM), Xanana Gusmão, nary Ministra Finansa, Santina Cardoso, akompaña husi Vise-Ministra Finansa, Felícia de Carvalho, Vise-Ministru ba Asuntu Parlamentár, Adérito Hugo, Sekretáriu Estadu Komunikasaun Sosiál, Expedito Dias Ximenes, ba Prezidente Parlamentu Nasionál, Maria Fernanda Lay, iha nia gabinete iha tuku 17h00.

“Lori mai entrega ba Prezidente Parlamentu nary nia sei entrega ba Komisaun sira atu haree, iha buat ruma hadi’a karik, haruka fali ba ami”, Xanana hateten ba jornalista sira hafoin entrega Proposta Lei OJE ne’e.

Governu submete Proposta Lei OJE 2026 ba PN.

Depoizde submisaun proposta OJE 2026 ne’e, Parlamentu sei marka data diskusaun iha jeneralidade, espesialidade nary finál globál, atu halo redusaun ka aumenta iha Parlamentu. “Husi Parlamentu mak sei deside kalendáriu [diskusaun]”, salienta.

Relembra katak, iha 30 Setembru 2025, Governu liuhusi desizaun koletiva Konsellu Ministru estraordináriu aprova proposta OJE 2026 ho billaun $2,291.

Ministra Finansa, Santina Cardoso, esplika ekipa Diresaun Jerál Planu Orsamentu lori proposta rezultadu OJE 2026 ba Primeiru-Ministru nary tuir Lei Enkuadramentu Jerál Finanseira Públika, Governu sei submete proposta ne’e ba Parlamentu Nasionál iha loron 01 fulan-Outobru.

Proposta orsamentu iha subsetór tolu hanesan ida koloka ba administrasaun sentrál, seguransa sosiál, nary sub-etór Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambenu (RAFOA) ho totál billaun $2,291.

Nia dehan razaun MF ho indikativu orsamentu billaun $1-resin, tanba haree mós ba ezekusaun Governu nian nary despeza prioridade neʼebé obrigatoriamente.

“Sé ita kompara ho tetu indikativu billaun $1-resin katak iha aumenta pur volta rihun atus haat-resin tan ba Governu haree programa prioridade lubuk ida hodi kompleta iha Orsamentu Jerál Estadu 2026,” Ministra Finansa argumenta.

Bazeia ba dokumentu ofisiál neʼebé Ajénsia Tatoli asesu, orsamentu ne’e prevee billaun $2,215 ba Administrasaun Sentrál nary millaun $60 ba RAEOA, neʼebé millaun $30 mai husi reseita rasik. Seguransa Sosiál iha orsamentu millaun $170, neʼebé millaun $46 mai husi reseita rasik.

Governu submete Proposta Lei OJE 2026 ba PN.

Proposta OJE 2026 tuir estratéjia Governu nary Planu Estratéjiku Dezenvolvimentu 2011-2030, hodi kanaliza rekursu atu hametin kapitál sosiál, investe iha infraestrutura, diversifika ekonomia nary hametin boa governasaun.

Kona-ba perspetiva makro ekonómiku ba tinan 2026, Governu projeta kreximentu PIB nian ho 4,5%, ne’ebé sustenta husi aumentu iha konsumu privadu nary investimentu públiku, nary inflasaun média anuál ne’ebé estabiliza besik 1,2%, hafoin tun ba 0,5% iha tinan 2025.

Medida prinsipál sira

Setór sosiál

Iha setór sosiál Governu aloka millaun $74,2 ba saúde (inklui millaun $55,9 ba kuidadu saúde primáriu nary millaun $4,5 ba reabilitasaun nary konstrusaun ospitál sira), millaun $35,8 ba edukasaun (ho reforsu ba Programa Merenda Eskolár, konstrusaun nary reabilitasaun ba saladeaula, reforma kurrikulár nary formasaun profesór) nary millaun $180,4 ba protesaun sosiál (neʼebé millaun $170 ba Seguransa Sosiál nary millaun $10,4 ba Programa Bolsa da Mãe hodi apoia primeira infánsia);

Setór infraestrutura

Iha setór infraestrutura prevee millaun $436 ba kapitál dezenvolvimentu, ho millaun $300 aloka ba fundu infraestrutura, millaun $107 ba liña ministeriál nary millaun $29 ba munisípiu sira. Inklui millaun $223,4 ba enérjia (hodi habelar nary moderniza rede elétrika nasionál, estudu kona-ba infraestrutura petrolífera nary dezenvolvimentu projetu Tasi Mane) nary millaun $20,2 ba agrikultura (hodi reabilita sistema irrigasaun nary medida atu promove aumentu produtividade agríkola nary mekanizasaun nian);

Setór ekonómiku

Iha setór ekonómiku prevee millaun $32,1 ba apoiu empreza mikro, ki’ik nary média nary kooperativa nary mós promove esportasaun ho produtu ne’ebé kualidade, millaun $4,3 hodi apoia medida iha área komérsiu nary indústria, liuliu ba hametin lojístika, promove investimentu estranjeiru nary sustentabilidade industriál, millaun $104,7 ba setór petrolíferu, inklui esplorasaun ba bloku foun petrolíferu nary minerál, estudu ba Projetu Tasi Mane nary dezenvolvimentu petrolíferu, millaun $5,2 ba kriasaun sentru turístiku hodi apoia Programa Nasionál Promosaun.

Setór Institusionál nary boa governasaun

Iha setór institusionál nary boa governasaun Governu prevee millaun $12,7 atu hametin diplomasia nary garante kumprimentu rekizitu adezaun ba ASEAN, millaun $16,2 atu reforsa setór justisa, millaun $37,1 atu apoia prosesu desentralizasaun nary modernizasaun jestaun finanseira públika, nary millaun $6,2 ba reforma funsaun públika nary formasaun funsionáriu.

Nune’e, ho proposta ida-ne’e, Governu buka atu asegura ezekusaun sustentavel husi ninia polítika públika, atu konsolida integrasaun rejionál nary promove dezenvolvimentu ida ne’ebé inkluziva, hodi prepara país ne’e hasoru dezafiu ekonómiku nary sosiál tinan lima oin mai.

Jornalista: Nelson de Sousa

Editora: Maria Auxiliadora

Read Entire Article









close
Banner iklan disini